Նոր ուսումնասիրություն Հայաստանի ռազմավարական մտածողության եւնրա ապագայի տարբերակների վերաբերյալ

         2020 թ. սեպտեմբերյան պատերազմն ընդգծեց Հայաստանի դիրքի եւքաղաքականության մի շարք թույլ կողմերը: Այն նաեւ առիթ դարձավ  մի շարքհրապարակումների, որոնք վերլուծում են այս խնդիրները կամ  ապագաքաղաքականության առնչությամբ որոշ խորհուրդներ առաջարկում։

         Այժմ, ութ ամսվա հետազոտություններից եւ լայնածավալխորհրդակցություններից հետո, նոր զեկույց է հրապարակվել՝ որպես ՍպիտակԹուղթ, որը մանրամասնորեն եւ խորությամբ ուսումնասիրում է այն խզվածքները,որոնք հանգեցրին պատերազմի եւ պարտության՝ այդ պատերազմում։ Այս զեկույցընաեւ սահմանում է այն միջավայրը, որի ներսում Հայաստանն այժմ գործում է տարածաշրջանային եւ միջազգային առումներով: Փաստաթուղթը ներկայացնում էնաեւ առաջարկություններ ապագայի կապակցությամբ ընտրությունների եւբարեփոխումների վերաբերյալ:

         Սպիտակ Թուղթը, որի խորագիրն է՝ «2020 թ. Ղարաբաղյան պատերազմը եւՀայաստանի ապագա արտաքին ու անվտանգության քաղաքականությունները»,  իրենից  ներկայացնում է Հայաստանի, Ղարաբաղի եւ ողջ  հայոց աշխարհի համարվճռորոշ նշանակություն ունեցող հարցերի մի համապարփակ ուսումնասիրություն:

         Երկարաշունչ ուսումնասիրությունն ուղեկցվում է Կատարողականամփոփագրով, Բովանդակության ինտերակտիվ ցանկով եւ տեքստը լրացնողհավելվածներով ու նյութերով: Ուսումնասիրությունը հասանելի է երկու լեզվով՝հայերեն եւ անգլերեն:

         Զեկույցի նպատակն է առաջարկել անցյալի հարցերի եւ ապագատարբերակների մի համակարգված  վերլուծություն՝ հիմնված ռացիոնալփաստարկների վրա, եւ հրավիրել հանրային քննարկում, որը հիմնված կլինիփաստերի ու քննադատական ​​դատողությունների վրա՝ փաստը տարանջատելովկարծիքից, սթափ դատողությունը՝ նախապաշարմունքից, ռազմավարականնկատառումները՝ գաղափարախոսական կառուցվածքներից: Այդպիսովհեղինակները հույս ունեն խրախուսել հանրային քննարկումն այս հարցերի շուրջ, բայց նաեւ օգնել իրավասուներին՝ վերանայելու խնդիրները քաղաքականությունձեւակերպելիս:

         Հետազոտությունը, որը հեղինակել են երեք քաջատեղյակ անհատներ,ներառում է նաեւ աշխարհի շուրջ 45 հայ փորձագետների եւ վերլուծաբաններիտեսակետների համառոտագիրը՝ պատերազմի պատճառների, վարման ուհետեւանքների վերաբերյալ:

         Երեք հեղինակները՝ Թալին Փափազյանը (ֆրանսահայ քաղաքագետ), ՌոբերտԱյդաբիրյանը (ֆրանսահայ բիզնես ղեկավար եւ վերլուծաբան) ու ԺիրայրԼիպարիտյանը (պատմաբան եւ նախկին դիվանագետ), սերտորեն եւ տարբեր կերպներգրավված են եղել Հայաստանի ու Արցախի կյանքում՝  երկար տարիներիընթացքում:

         «Սպիտակ Թուղթը սահմանող մեկ կարեւոր առանձնահատկությունը նրա լիարժեք թափանցիկությունն է, որին մենք փորձել ենք հասնել` ընթերցողներիվստահությունը շահելու նպատակով: Մենք առանձնացրել ենք մեր տեսակետներըմեր հարցվողների տեսակետներից, եւ  ամբողջությամբ հնչեցրել առկա բոլորկարծիքները՝ անկախ նրանից, թե որքանով են դրանք տարբերվում մերկարծիքներից կամ որքանով են հակառակվում դրանց»,-ասում է հեղինակներիցմեկը՝ Էքս ան Պրովանսի համալսարանի դասախոս Թալին Փափազյանը:

         Հետազոտության առաջին մասն իրենից ներկայացնում է 45 հարցվածներիտեսակետների սպեկտրի ամփոփումը. տեսակետներ, որոնք վերաբերում ենհեղինակների կողմից մի շարք զգայուն թեմաների վերաբերյալ ուղարկվածհարցաշարին: Այդ տեսակետները հաճախ գտնվում են հակառակ ծայրերում՝արտացոլելով հայերի պառակտված աշխարհն այսօր:

         Երկրորդ մասը ներառում է հեղինակների սեփական դիտարկումներն այսօրվաՀայաստանի եւ Արցախի վերաբերյալ, ինչպես նաեւ այն գործոնները, որոնքՀայաստանը եւ հայերը պետք է հաշվի առնեն արտաքին ու անվտանգությանքաղաքականությունների մասին մտածելիս ու դրանց հետ կապված ընտրությունկատարելիս: Հեղինակները պնդում են, որ այժմ, առավել քան երբեւէ, պետք է ավելիիմաստուն գործել ու խուսափել անցյալի սխալներից:

         Սպիտակ Թուղթը տրամադրվել է Հայաստանի եւ Արցախի գործադիր ուօրենսդիր ղեկավարներին, ԶԼՄ-ներին, հետազոտական ​​կենտրոններին, ինչպեսնաեւ աշխարհասփյուռ հայտնի փորձագետների ու անհատների: Այն ներկայացվելէ նաեւ Հայաստանում դիվանագիտական առաքելություն իրականացնողօտարերկրյա դեսպաններին:

         «Այն, ինչ մենք պատրաստել ենք, վերլուծական փաստաթուղթ է, — ասում էհեղինակներից Ռոբերտ Այդաբիրյանը՝ Փարիզից, — բայց եւ անմիջականառնչություն ու կիրառություն ունի քաղաքականության մեջ եւ կառավարությանքաղաքականության ու գործողությունների մեջ: Մեր դիտարկումները եւառաջարկությունները կարող են օգտակար լինել Հայաստանի ու Արցախիղեկավարներին, ինչպես նաեւ դիվանագետներին ու ռազմական ղեկավարներին»:

         Ըստ փորձագետների, որոնց հեղինակները խնդրել էին ընթերցել փաստաթղթիերրորդ նախնական տարբերակը եւ կարծիք հայտնել դրա վերաբերյալ, այսՍպիտակ Թուղթը մոտենում է հնարավորինս հավաքականորեն մտածելուջանքերին. այնքանով, որքանով դա  հնարավոր է ներկա իրավիճակում:

         «Հեշտ չէր հասնել երկու նպատակներին՝ առաջարկելով մի հավաքականաշխատանք, որը նույնպես գործնական արժեք ունի», — ասում է երրորդ հեղինակը՝Բոստոնից  Ժիրայր Լիպարիտյանը եւ հավելում. «Մենք ստիպված էինք հաշվի նստելմիջազգային եւ տարածաշրջանային իրողությունների հետ, որոնք դժվար էընդունել: Մենք գիտեինք, որ մեր ժողովուրդը սնվել է բազմաթիվ սին հույսերով ուկեղծ երազներով: Բայց  որոշեցինք, որ լավագույն ծառայությունը, որը մենք կարողենք մատուցել այս պահին, հավաստիորեն ու իրատեսորեն մատնանշելն է, թեորտեղ ենք մենք  եւ ինչ հնարավորություններ կան հիմա»:

         Սպիտակ Թուղթն այժմ հասանելի է հանրությանը: 

Տե՛ս  անգլերեն տեքստի հղումը. tinyurl.com/jt8zaxua

Տե՛ս հայերեն տեքստի հղումը. tinyurl.com/btzcu5n6

         Ցանկացած հարցով դիմել Կարինե Հարությունյանին՝ hkarine2011@gmail.com հասցեով:

Categories: Uncategorized